दिव्य औषधी- पांढरी मुसळी

दिव्य औषधी- पांढरी मुसळी – Marathisrushti Articles

शेती हा व्यवसाय सामान्यता परंपरागत पद्धतीने केला जातो, परंतु जर त्याला व्यावसायिकता, आधुनिकता तसेच अद्यावत तंत्रज्ञान वापरले गेले तर शेती अधिक फायद्याची ठरू शकते. जागतिक बाजारपेठ व काळानुरूप विविध वस्तूंची मागणी याचा विचार केला तर शेतीच्या पिक उत्पादन तंत्र बदलणे आवश्यक आहे.

पारंपारिक पिक घेण्यापेक्षा औषधी शेती केव्हाही फायद्याची ठरते. जागतिक बाजारपेठेत काही औषधांना फार मोठी मागणी आहे. अशीच एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती म्हणजे पांढरी मुसळी होय. जगातील एकूण उत्पादनाच्या सहा ते सात पट जास्त मागणी असलेली औषधी आयुर्वेदात फार प्रसिद्ध आहे.

पांढऱ्या मुसळीचे शास्त्रीय नाव – Chlorophytum borivillanum
कुळ- Liliaceae
मराठी नाव- पांढरी मुसळी
सफेदा हिंदी नाव- सफेद मुसली
धोली मुसली संस्कृत नाव- मुसला

ही कंदवर्गीय वनस्पती असून, या वनस्पतीसाठी रेती मिश्रित व पाण्याचा निचरा होणारी शेती आवश्यक आहे. कमी पाणी असणारी शेतीही या पिकास उपयुक्त ठरू शकते. उष्ण व समशीतोष्ण हवामान या पिकास मानवते. शेतीची योग्य मशागत करून पावसाळ्याच्या सुरुवातीला जून महिन्यात याच्या कंदांची लागवड करतात. आवश्यकतेप्रमाणे सिंचन करावे.

आक्टोबर ,नोव्हेंबर मध्ये हे झाड वाळून जाते. झाड वाळल्यानंतर साधारणता तीन महिन्यांनी कंदांची काढणी करतात. कंदांवर योग्य प्रक्रिया करून उन्हात वाळवून घ्यावी. ह्या वनस्पतीच्या वाळलेल्या कंदांचे साधारणपणे साडेचार क्विंटल एकरी उत्पादन मिळते, वाळलेल्या कंदांना २००० रुपये प्रती किलो प्रमाणे भाव मिळतो.

घटक :- पांढऱ्या मुसळी मध्ये कार्बोहायड्रेडस , प्रोटीन, स्यापोजेनीन, स्यापोनीन, तसेच अनेक खनिज आढळतात.

उपयोग :- शारीरिक दुर्बलता तसेच ताकतीसाठी, पौष्टिक व बलवर्धक, स्तनदा मातांचे दुध वाढविण्यासाठी, प्रसवोत्तर होणारे स्त्रीरोगांवर उपयोगी, मधुमेह, वंधत्व कमी करण्यासाठी, शुक्रजंतू वाढीसाठी अशा अनेक आजारांमध्ये याचा मोठ्या प्रमाणात होतो.

अशा प्रकारे बहुउपयोगी असलेली ही वनस्पती शेतकऱ्यांना भरघोस उत्पन्न मिळवून देवू शकते. गरज आहे ती फक्त नवोपक्रमशिलतेची….

— नरेंद्र श्रावणजी लोहबरे उर्फ नरेश

About नरेंद्र श्रावणजी लोहबरे उर्फ नरेश 78 Articles
व्यवसायाने शिक्षक असलेल्या श्री नरेंद्र लोहबरे यांना विविध विषयांवर लेख तसेच कविता लिहिणे फार आवडते. देशविदेशातील प्राचीन तथा अर्वाचीन नाणे व चलनाचा संग्रह करण्याचा त्यांना छंद आहे. पर्यटन, पक्षी निरीक्षण, छायाचित्रण, रक्तदान करणे, रक्तदान शिबिरांचे आयोजन करणे आदी बाबींचेही छंद आहेत. आयुर्वेदिक वनस्पतींचे जतन करणे आवडीचा विषय आहे.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

क्यों असरदार होते हैं बीज मंत्र?

क्यों असरदार होते हैं बीज मंत्र? व्यावहारिक जीवन में किसी समस्या के समाधान के लिए जब धार्मिक उपायों को अपनाया जाता है, तो उनमें मंत्र शक्ति को बहुत प्रभावी माना जाता है। मंत्र जप में भी बीज मंत्रों द्वारा देव उपासना वांछित सिद्धि या फल प्राप्त करने के लिए बहुत असरदार मानी जाती है। खासतौर पर तंत्र विज्ञान में बीज मंत्रों की बहुत अहमियत है। यहां जानते हैं क्या होते हैं बीज मंत्र और उनके प्रभावी होने के कारण। असल में बीज मंत्र देव शक्तियों के प्रतीक है। बीज मंत्र के अक्षर उनमें छुपी शक्तियों और देवी-देवताओं के दिव्य रूप के संकेत होते हैं। जिनका गहरा अर्थ होता है। अलग-अलग बीज मंत्र सामूहिक रूप से देवीय ऊर्जा पैदा करते हैं। यही कारण है कि जब किसी देवी-देवताओं के मंत्र विशेष के साथ बीज मंत्र बोले जाते हैं तो उस मंत्र का प्रभाव बढ़ जाता है। धार्मिक दृष्टि से बीज मंत्रों की ताकत इतनी अधिक होती है कि वह देव शक्तियों को भी वश में कर लेती है और मंत्र जप, यज्ञ के माध्यम से दिखाई देने वाले सकारात्मक परिणामा ईश्वरीय कृपा की अनुभूति करा देते हैं। यही कारण है कि हिन्दू धर्म में गायत्री एवं महामृत्युंज...
Read more

इतिहास लेखन पद्धति

इतिहासलेखनपद्धति इतिहासलेखनपद्धति :  प्राचीन काळापासून आधुनिक काळापर्यंत उपलब्ध पुराव्यांवरून त्या त्या काळातील मानवी प्रयत्‍न, सामाजिक जीवनातील घडामोडी व परिस्थिती यांविषयी स्थळ, काळ व व्यक्ती यांच्या निर्देशांसह जे लेखन केले जाते, त्यास इतिहासलेखन म्हणतात. इतिहासलेखनास प्रथम केव्हा सुरुवात झाली हे ज्ञात नाही तथापि ईजिप्त, ॲसिरिया, बॅबिलोनिया, चीन वगैरे देशांत इ. स. पू. १५०० पासून पुढे इतिहासविषयक काही लेखन केलेले आढळते. त्यांत राजांच्या कुळी, त्यांचे पराक्रम व तत्संबंधित माहिती ग्रथित केलेली आहे. बहुतेक लेखनावर तत्कालीन धर्माचे वर्चस्व आढळते आणि बहुसंख्या लेखन शिलालेख, मृत्पात्रे, भाजलेल्या मातीच्या विटा व पपायरसे (ईजिप्तमधील कागद), भूर्जपत्रे, ताडपत्रे, कातडी ह्यांवर लिहिलेले असून गद्यापेक्षा पद्याचा त्यात अधिक उपयोग केलेला आहे. मात्र शास्त्रशुद्ध इतिहासलेखनाऐवजी पुराणकथा व दंतकथांचाच त्यात अधिक भरणा आढळतो. त्यामुळे वरील इतिहासलेखनावरून तत्कालीन समाजाची, त्यांच्या चालीरीतींची व धार्मिक कल्पनांची माहिती मिळत असली, तरी तत्कालीन राजकीय घडामोडींची विश्वसनीय माहिती उपलब्ध होत नाही. म...
Read more

अनुसूचित जाती व जमाती

Image
अनुसूचित जाती व जमाती > समाजशास्त्र > अनुसूचित जाती व जमाती अनुसूचित जाती व जमाती  : भारतीय संविधानाच्या ३४१ व ३४२ या अनुच्छेदांनुसार मागासलेले म्हणून जे वर्ग राष्ट्रपतींद्वारा जाहीर केले जातात, त्यांपैकी अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती ह्या संख्येच्या व त्यांच्या समस्यांच्या व्यापकतेच्या दृष्टीने अधिक महत्त्वाच्या गणल्या जातात. या व्यतिरिक्त इतर कोणते वर्ग मागासलेले म्हणून स्वीकारावेत, याचा निर्णय राज्य सरकारांवर सोपविला आहे याशिवाय महाराष्ट्र शासनाने आणखी दोन वर्गांना मागासलेले म्हणून मान्यता दिलेली आहे. यांत (१) विमुक्त जाती व भटक्या जमाती आणि (२) नवदीक्षित बौद्ध व आर्थिक दृष्ट्या मागासलेले यांचा समावेश होतो [→विमुक्त जाती].  अनुसूचित जाती  : अनुसूचित जाती ही संज्ञा प्रथम सायमन कमिशनने वापरली व तीच पुढे १९३५च्या कायद्यात अंतर्भूत करण्यात आली. सामान्यतः अस्पृश्य मानल्या गेलेल्या जातींचा समावेश अनुसूचित जातीत होतो. १९३५च्या कायद्याच्या परिशिष्टात अशा अनुसूचित जातींची पहिली अधिकृत यादी प्रकाशित करण्यात आली. अनुसूचित जातींची संख्या १९६१ सालच्या जनगणनेप्रमाणे अदमा...
Read more